İran’da ulusal para birimi riyalin değer kaybı , enflasyonun yükselmesi ve yaşam fiyatlarının hızla değişmesiyle tetiklenen ekonomik kriz, ülke çapında büyük yürüyüşlere dönüştü. 28 Aralık 2025’te başkent Tahran’da çarşı esnafının kepenk kapatmasıyla başlayan gösteriler, kısa sürede farklı şehirlerdeki geniş halk kesimlerinin sunumuyla devam ediyor. Protestoların beşinci nesilleri de hisli biçimde sürüte ve sosyal, siyasi boyutlarla birlikte şiddet olayları ve endişeler geliyor.
Ekonomik sıkıntıların merkezinde başlıca döviz kuru değerleri ve enflasyon yer alıyor. Riyalin doların karşısında sert değer kaybı, büyümenin dramatik biçimde düşmesine yol açtı. Artan temel ihtiyaç fiyatları, gıda ve yakıt gibi ürünlerdeki astronomik artışlar, günlük hayatta sürdürülebilir hale gelirken tepkiler sokaklara yansıdı. İlk olarak Tahran’daki büyük ticaret bildirimlerinde başlayan protestolarda, esnaf kepenk kapatılarak ekonomik olarak dağıtılması dile getirildi. Bu yerel hareket kısa sürede İsfahan, Şiraz, Meşhed, Kirmanşah ve Hamedan gibi birçok kente yürüyor.
Protestoların ilk başta ekonomik taleplerle sınırlandırılması ve kademeli olarak rejimin sınırlandırılması sloganlarına dönüştürüldü. Bazı oyuncular İran hükümdarlarını doğrudan hedef alarak sosyal medyada ve sokaklarda dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in posterlerini ve Kasım Süleymani’nin heykellerini ateşe verdi. Bu durum, olayların artık sadece ekonomik değil, siyasi bir nitelikte olduğunu gösteriyor. Halk kesimleri, sadece ekonomik istikrar taleplerinin belirtilmesi ile aynı zamanda sistemsel değişimlerin de ifade edilmesidir.
Gösteriler sonunda en şiddetli sona dönüştü. Özellikle batı ve güneybatı eyaletlerinde protestocular ile güvenlik güçleri arasında sürtüşmeler yaşandı. Yerel kaynaklara göre Loristan’daki polis karakoluna saldırı düzenlendi ve bu olaylarda birden fazla kişinin hayatı kaybedildi, onlarca kişi yaralandı . Çatışmaların büyümesiyle birlikte güvenlik güçlerinin müdahalesi de sertleşti; gözaltılar, bakım ve tesislere yönelik saldırılar rapor edildi.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan , krize karşı protestolarla diyalogun genişlemesinde bulunduğunu açıkladı. Hükümet, ekonomik dalgalanmaların görülmesi için önlemleri alma niyetini belirttikten sonra talimat talimatını verdi. Bankacılık sisteminin değişmesi, ülkenin kazancının korunması ve ekonomide reform adımlarının atılması gibi vaatler dile getirildi. Buna rağmen protestocu, ekonomik taleplerin çöküşü, daha geniş siyasi taleplerle seslerini yükseltiyorlar.
Protestocular arasında sadece esnaf değil, liberaller ve öğrenciler de yer alıyor. Öğrenci gruplarının gösterilere katılması, faaliyetlerin sosyal tabanını genişletti. Pek çok kentte üniversite çevrelerinde düzenlenen gösterilerde, bireylerin ekonomik adaletsizlik ve sosyal eşitsizlik konularına dikkat çekiyorlar. Bu durum, protestoların toplumun farklı kesimlerini içine alarak daha geniş bir halk hareketine dönüştüğünü gösteriyor.
İran’daki mevcut protesto hareketleri, son birkaç yılda geniş kapsamlı halk hareketlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Ekonomik koşulların yanı sıra siyasi taleplerin de öne çıktığı gösteriler, ülkenin hem ekonomik hem de toplumsal istikrarı üzerindeki baskıyı artırıyor. Programın atılacağı adımlar ve protestocularla sürdürülecek diyalog, bugüne kadar yaşanacak gelişmelerin bakış açısı olacak gibi olacak
